صفحه نخست > مقالات > نحوه کار با سیلندر گاز کربنیک(co2)

نحوه کار با سیلندر گاز کربنیک(co2)


8 بهمن 1396, 11:51. نويسنده: modir
نحوه کار با سیلندر گاز کربنیک(co2)

کپسول آتش نشاني قابل حمل به وسيله نفر

از آنجايي که بيشتر آتش سوزيها در لحظات اوليه وقوع ،چندان شديد و گسترده نمي باشند،در اختيار داشتن وسيله اي که بتوان به کمک آن در بدو شروع آتش را در نطفه خفه کرد ،داراي اهميت است.سطل آب و سطل ماسه را مي توان قديمي ترين اين گونه وسايل آتش نشاني محسوب کرد.جالب آن که در مورد الزام به استفاده از اين گونه وسايل ،قوانيني هم وضع شده بود.به عنوان مثال ،در طي قانوني که در سال 1189 م از طرف مقامات شهر لندن وضع شد،مردم ملزم شدندتا در خانه هاي بزرگ بشکه آب ،نردبان آماده و سطل ماسه داشته باشند.رفته رفته اقدامات مهمي در ساخت و تکميل اين گونه وسايل صورت گرفت و وسايل بهتري ساخته شد.براي نمونه در سال 1860 م ظرف شيشه اي محتوي اسيد کربوليک ساخته شد.به وسيله پرتاب اين شيشه به کانون آتش ،مواد محتوي آن شعله آتش را خاموش مي کرد.
با گذشت زمان ،پيشرفت مهمي در ساخت اين گونه وسايل حاصل شد،تا اين که امروزه پس از سالها تحقيق ،سلاح قدرتمندي براي مبارزه با انواع آتش سوزيها در لحظات
اوليه وقوع آنها در دسترسي همگان است.اين سلاح قدرتمند انواع "کپسول آتش نشاني قابل حمل به وسيله نفر "يا "خاموش کننده دستي "است.اين وسيله از مشهورترين و پر مصرف ترين وسايل آتش نشاني است.در بيشتر اماکن مثل ادارات ،کارخانه ها ،بيمارستان ها،اماکن آموزشي و حتي منازل و خودروها ،انواع آن ديده مي شود.
کپسول آتش نشاني در وزن هاي مختلف و حتي به صورت چرخدار و قابل حمل به وسيله ي خودرو ساخته شده است.اما منظور از کپسول آتش نشاني قابل حمل به وسيله نفر ،انواعي از اين وسيله است که يک شخص بالغ مي تواند آن را به راحتي حمل کرده و به کار اندازد.طرز کار بسياري از کپسول هاي آتش نشاني بسيار ساده بوده و افرادي که حداقل آموزش هاي پايه مربوط را ديده باشند ،مي توانند به طور موثر از آن استفاده کنند.
البته آتش نشانان حرفه اي نيز در بسياري از موارد آتش سوزي ،به ويژه در شرايطي که استفاده از آب خطرناک باشد و يا دليل کوچک و کم بودن حريق ،نيازي به استفاده
از لوله هاي آب نباشد،براي اطفاي حريق از کپسول آتش نشاني استفاده مي کنند.

ساختمان کلي کپسول آتش نشاني

به طور معمول بيشتر کپسول هاي آتش نشاني قابل حمل و نقل از قسمت هاي مختلف زير تشکيل شده اند:
1- بدنه: بدنه کپسول آتش نشاني از فلز ساخته شده است به روي بدنه با توجه به نوع کپسول و کارخانه سازنده آن ،دستگيره سازوکار عمل کننده،شلنگ خروج مواد

،نازل،پايه(ضربه گير)،و برحسب مورد فشار سنج و غيره نصب شده است.جنس فلز بدنه و همچنين روش ساخت آن ،با توجه بهنوع مواد داخل دستگاه متفاوت است.البته

در اين مورد و ساير موارد ساخت کپسول آتش نشاني ،کارخانه هاي سازنده ملزم به رعايت استاندارهاي ويژه مي باشند. به طور معمول روي بدنه ،نوع آن ،مشخصات فني دستگاه ،نام سازنده آن ،طرز کار دستگاه و ساير اطلاعات مورد نياز نوشته مي شود.به طور معمول ،بيشتر کپسول هاي آتش نشاني را به "رنگ قرمز" رنگ آميزي مي کنند البته ،در بعضي از کشورها در مورد رنگ بدنه ،با توجه به نوع مواد داخل کپسول آتش نشاني ،استانداردهايي تدوين شده است.
2- سازو کار عمل کننده: سازوکاري که به وسيله ي آن ،هنگام مبارزه با حريق ،کپسول آتش نشاني به کار مي افتد،"سازو کار عمل کننده " ناميده ميشود.براي اجتناب از به کار افتادن اتفاقي کپسول ،سازوکار عمل کننده ،"ضامن" دارد که ممکن است با توجه به نوع دستگاه و کارخانه سازنده آن ،اين ضامن از يک ميله يا پين ،حلقه،يک قطعه پلاستيک و غيره تشکيل شده باشد.براي اطمينان از پر و آماده به کار بودن دستگاه ،اين ضامن "پلمپ" مي شود فقط بعد از برداشتن پلمپ و خارج کردن ضامن ،مي توان سازو کار عمل کننده دستگاه را به کار انداخت .هر کپسول آتش نشاني به وسيله ي هر کارخانه اي که ساخته شده باشد و محتوي هر نوع ماده خاموش کننده باشد،به طور کلي فقط يکي از سه نوع سازو کار "فلکه اي "،"ضربه اي" يا "اهرمي" را دارد.
سازوکار فلکه اي ،همان طور که از نام آن پيداست ،به طور کلي شبيه به شيرفلکه است.هنگام مبارزه با حريق ،با چرخاندن فلکه ،شير مربوطه باز شده و مواد خاموش کننده از دستگاه خارج مي شود.
سازوکار ضربه اي ،با ضربه زدن به وسيله مشت يا کف دست ،به محل مخصوص آن که "کفه ضربه خوار" ناميده مي شود،دستگاه عمل مي کند.سازوکار اهرمي ،به صورتي ساخته شده است که با فشردن آن خاموش کننده به کار مي افتد و با قطع فشار و رها کردن اهرم مربوطه ،خروج مواد از دستگاه متوقف مي شود .به کار بردن سازوکار اهرمي نسبت به سازوکار فلکه اي و ضربه اي آسان تر است.ازاين نظر امروزه بيشتر کپسول هاي آتش نشاني را با اين نوع سازو کار توليد مي کنند.
3 -نـــازل:قسمتي که هنگام به کار انداختن دستگاه ،مواد خاموش کننده از آنجا خارج مي شود،نازل يا سر لوله ناميده مي شود.نازل ممکن است به صورت خيلي ساده و متشکل از يک قطعه لوله پلاستيکي يا فلزي که به طور مستقيم به روي بدنه کپسول نصب شده ،ساخته شود ويا ممکن است به يک قطعه شلنگ که شلنگ يا لوله خروج مواد نام دارد ،وصل شده باشد.
4- فشارسنج :گروهي از کپسول هاي آتش نشاني که به "فشار دائم"مشهور هستند،فشارسنج يا مانومتر دارند.با توجه به اين فشارسنج مي توان از ميزان فشار دستگاه اطلاع پيدا کرد.در صورت کم بودن فشار،در اثر وجود نشتي و... بايستي به تجديد شارژ اقدام کرد.

انواع کپسول هاي آتش نشاني

کپسول هاي آتش نشاني را باتوجه به نوع ماده خاموش کننده داخل آنها به انواع زير تقسيم کرده اند:کپسول آتش نشاني گاز کربنيک ،کپسول آتش نشاني پودر،کپسول

آتش نشاني هالون(جانشين هالون ،مواد پاکagent clean)،کپسول آتش نشاني کف،کپسول آتش نشاني آب و مواد شيميايي خيس يا(chemicals wet).

کپسول آتش نشاني گاز کربنيک

در اين کپسول آتش نشاني ،گاز کربنيک ذخيره شده است. گاز کربنيک يا دي اکسيد کربن (co2) يکي از مواد مشهور آتش نشاني بوده که ،1/5 برابر از هوا سنگين تر

است.زماني که براي آتش نشاني به کانون حريق پاشيده مي شود به صورت ابر متراکمي کانون حريق را در برگرفته و جانشين هواي موجود مي گردد ،بنابراين با کاهش

ميزان هواي در دسترس آتش ،باعث خاموش شدن آن مي شود.در کپسول آتش نشاني قابل حمل ،گاز کربنيک تحت فشار به صورت "مايع "ذخيره مي شود.

ساختمان کپسول آتش نشانی گاز کربنیک:

قسمت های اصلی کپسول آتش نشانی محتوی گاز کربنیک عبارتند از :
1- بدنه: بدنه این نوع خاموش کننده ها به طور معمول از فولاد مخصوص و به صورت یکپارچه ،بدون درز ساخته می شود.تا بدین ترتیب بتواند فشار داخلی کپسول ،ناشی
از ذخیره گاز کربنیک مایع شده را تحمل کند.برای اطمینان از این مقاومت ،کپسول مزبور را به وسیله ی آزمایش هیدرواستاتیک مورد آزمون قرار می دهند .به طور معمول
بدنه خارجی این کپسول به رنگ قرمز رنگ آمیزی می شود. اما در بعضی کشورها بر طبق استاندارد موجود از رنگهای دیگری استفاده می شود.به عنوان مثال در کشور
انگلستان این کپسول ها به رنگ مشکی رنگ آمیزی می کنند.در استرالیا ،کپسول مزبور به رنگ قرمز با یک نوار مشکی است.به هر ترتیب ،مشخصات فنی شامل ظرفیت
کپسول ،وزن کل کپسول ،وزن گاز کربنیک داخل آن،فشار زمان کارکرد،فشار آزمون ،روش به کار انداختن دستگاه،شماره سریال ،تاریخ ساخت و غیره روی بدنه خارجی
کپسول درج می شود.به طور معمول 2/3 حجم داخل کپسول ،گاز کربنیک مایع شده و 1/3 فضای باقی مانده ،محل انبساط گاز است.
2- سازوکار عمل کننده :این قسمت در واقع شیر کپسول محسوب می شود و به وسیله ی آن می توان کپسول را به کار انداخت.در کپسول های آتش نشانی گاز کربنیک ،با توجه به کارخانه سازنده آن ،یکی از سه نوع سازوکار ضربه ای ،فلکه ای و یا اهرمی به کار می رود.اما به طور معمول نوع سازوکار عمل کننده روی این شیرها"سوپاپ ایمنی" نصب می گردد.تا چنانچه به هر دلیل فشار داخلی کپسول بالا برود،این سوپاپ عمل کرده باز شود،در نتیجه با خروج گاز کربنیک ،خطرات احتمالی برطرف شود.
سازوکار عمل کننده ،از یک طرف به لوله سیفون و از طرف دیگر به لوله لاستیکی فشار قوی و یا در بعضی از کپسول های گاز کربنیک به نازل شیپوری متصل است.
3- لوله سیفون : این لوله از انتهای داخلی شیر (سازوکار عمل کننده)به سمت پایین و داخل کپسول تا حدود چهارسانتی متر از کف آن ادامه دارد .بدین ترتیب فقط با
قسمت مایع گاز کربنیک تماس دارد .به طور معمول انتهای این لوله به صورت اریب بریده می شود.

نازل شیپوری

از نکات مشخص کننده کپسول آتش نشانی گاز کربنیک ،نوع نازل آن است که به شکل شیپور یا قیف ساخته شده است.این نازل شیپوری که به آن پخش کننده گاز نیز
گفته می شود،ممکن است از پلاستیک سخت ،پلاستیک نرم،فلز و فیبر شیشه ساخته شود.نازل شیپوری در کپسول آتش نشانی گاز کربنیک ،نقش بسیار مهمی دارد و هرگز نباید خاموش کننده گاز کربنیک بدون نازل شیپوری به کار برده شود.زیرا علاوه بر امکان یخ زدن و مسدود شدگی خروجی آن ،خطر پاشیده شدن گاز کربنیک مایع
به سر وصورت شخص عمل کننده و دیگران که در آن حول و حوش قرار دارند ،وجود خواهد داشت.در بیشتر مواقع این نازل به وسیله ی یک"لوله لاستیکی تقویت شده"به
شیر کپسول آتش نشانی متصل می شود.اما در بعضی موارد و به خصوص در کپسول های گاز کربنیک به نسبت کوچک ،به طور مستقیم به شیر کپسول متصل است.

موارد استعمال

کپسول آتش نشانی گاز کربنیک برای مبارزه با آتش سوزی ناشی از اشتعال مایعات قابل اشتعال مثل نفت و بنزین (آتش سوزی نوع B)مورد استفاده قرار می گیرد،اما از
آنجایی که جریان برق را از خود عبور نمی دهد،به ویژه برای مبارزه با آتش سوزی تجهیزات و وسایل برقی (آتش سوزی نوعE)فوق العاده مناسب است.به ویژه هریک از
آتش سوزی های فوق در اماکن سربسته رخ داده باشد،به وسیله کپسول آتش نشانی گاز کربنیک می توان آنها را بسیار سریع و تمیز خاموش کرد.

محدودیت ها

به وسیله آتش خاموش کن گاز کربنیک نمی توان با آتش سوزی ناشی از مواد جامد قابل اشتعال مثل چوب،لاستیک،پلاستیک و غیره(آتش سوزی نوع A)مبارزه کرد.در
حریق ناشی از فلزات قابل اشتعال نظیر لیتیوم،پتاسیم،سدیم،منیزیم(آتش سوزینوعD)نیز تنهایی کارایی ندارد ،بلکه با آزاد شدن اکسیژن از آن ،در واقع باعث گسترش آتش می شود.واکنش این نوع مواد در مقابل گاز کربنیک به صورت زیر است:
2mgo+c => 2mg+co2
همچنین در مبارزه با موادی مثل نیترات سلولز کارایی ندارد زیرا اینمواد برای اشتعال به اندازه کافی اکسیژن دارند.
کپسول آتش نشانی گاز کربنیک با توجه به فولادی بودن بدنه آن ،وجود نازل شیپوری و غیره نسبت به دیگر انواع خاموش کننده های آتش سنگین تر است .برد عمل آن
کمتر است(حداکثر 2 متراست)در نتیجه برای اطفای حریق ،کاربر یا اپراتور ،باید کمی به کانون آتش نزدیک شود.از این نظر چنانچه موارد ایمنی رعایت نشود ممکن است
باعث بروز آسیب شود.گاز کربنیک می تواند مواد غذایی را آلوده کند.همانطور که قبلا اشاره شد ،گاز کربنیک به خودی خود ،عایق برق است،اما چنانچه پس از خارج شدن از دستگاه با رطوبت هوا مخلوط شود،ممکن است به صورت هادی برقدر آید.بنابراین برای مبارزه با این گونه حریق ها باید ابتدا برق را از فیوز اصلی قطع کرد.ولتاژهای بیش از شش هزار ولت نیز ابتدا بایستی برق قطع کرد.چنانچه در مکان های کوچک و سر بسته مقدار به نسبت زیاد این نوع گاز مصرف شود به علت تقلیل اکسیژن می تواند باعث بیهوشی و حتی مرگ شود.گاز کربنیک در سرمای زیر صفر به طور معمول 18- درجه سانتیگراد کارایی خوبی ندارد زیرا قبل از رسیدن به کانون حریق پراکنده می شود .
زمانی که این گاز در هوای آزاد استفاده می شود باید جهش وزش باد را در نظر داشت و از پاشیدن گاز کربنیک در مخالف جهت وزش باد دوری کرد.همچنین باید به یاد
داشت این وسیله در مبارزه با آتش سوزیهای واقع در فضای باز به ویژه چنانچه باد هم بوزد و آتش تا حدودی بزرگ باشد به طور معمول کارایی چندانی نخواهد داشت.

مقدورات

گاز کربنیک یک عامل بسیار خوب تقلیل دهنده ی درصد اکسیژن می باشد در نتیجه همانطور که قبلا ذکر شد، در مبارزه با گروه بزرگی از آتش سوزی ها ،کارایی بسیار
بالایی دارد .از آنجایی که عایق الکتریسیته است،بعد از مصرف به خودی خود از بین رفته و هیچ گونه اثر یا باقی مانده به جا نمی گذارد ،برای مبارزه با آتش سوزی وسایل و تجهیزات الکتریکی یکی از بهترین و پر مصرف ترین مواد می باشد.البته سرمای ناشی از استفاده آن ممکن است به بعضی قطعات حساس الکترونیکی و یا وسایلی مثل رایانه آسیب برساند.اما صرف نظر ازاین محدودیت و به ویژه عدم وجود باقی مانده ،باعث شده است که در بسیاری از حریق ها آتش سوزی را به سرعت و بسیار تمیز خاموش نماید.به طوری که تعمیر یا سرویس وسیله آسیب دیده بسیار راحت و کم هزینه باشد.

محل نصب

درجه حرارت محلی که این نوع آتش خاموش کن در آنجا قرار میگیرد حداکثر از 42درجه سانتیگراد بیشتر نباشد.مثل سایر کپسول های آتش نشانی این نوع خاموش
کننده ها را نیز باید در محل های خشک نگهداری کرد ،رطوبت می تواند باعث زنگ زدگی و سایر آسیب ها شود.
خاموش کننده بایستی به دیوار نصب شود واز قرار دادن آن روی زمین بایستی خودداری کرد،زیرا در غیر این صورت کف آن در معرض زنگ زدگی و بدنه آن در معرض
آسیب ،به علت رفت و آمد، برخورد و ... قرار خواهد گرفت.
مانند سایر خاموش کننده های آتش کپسول آتش نشانی گاز کربنیک را نباید بلافاصله جنب کانون های خطر قرار داد ،به عنوان مثال نباید آن را در مجاورت کنتور برق
،سوئیچ های الکتریکی و ... قرار داد.زیرا هنگام وقوع حریق در هریک از وسایل مذکور ،دسترسی به کپسول آتش نشانی و استفاده از آن خطرناک و در بیشتر موارد غیر
ممکن می باشد.
هنگام حمل و نقل و یا استفاده از کپسول بایستی کاملا مراقب بود که به قسمت های مختلف آن به ویژه نازل شیپوری آن آسیب نرسد.

اطمینان از شارژ

در فواصل زمانی معین به طور مثال هر سه ماه یکبار ،وزن گاز کربنیک داخل کپسول آتش نشانی بررسی شود،تا از آماده بکار بودن کپسول مزبور اطمینان حاصل گردد.روش
کار به ترتیب زیر است:
به طور معمول روی بدنه کپسول آتش نشانی گاز کربنیکدو نوع وزن درج شده است،یکی وزن خالص گاز کربنیک و دیگری وزن کل دستگاه برای آزمایش ،بر حسب مورد
وطبق توصیه سازنده دستگاه ،نازل شیپوری و لوله لاستیکی باز شود،سپس کپسول به وسیله ی ترازوی دقیق توزین گردد.چنانچه وزن به دست آمده مساوی وزن کل
دستگاه باشد،مقدار گاز کربنیک تغییری نکرده و خاموش کننده به طور کامل شارژ است.چنانچه اختلاف وزن مشاهده شد وزن بدست آمده بوسیله ی توزین از وزن کل
دستگاه که روی بدنه خاموش کننده درج شده است ،کم شود ،حاصل تفریق به دست آمده نشان دهنده یمقدار گاز کربنیک موجود در دستگاه است.اگر این وزن تا حداکثر
10 درصد باشد کپسول مزبور بایستی دوباره شارژ شود .البته علت نشت گاز کربنیک نیز به علت یابی و رفع گردد.نتیجه این که تمام موارد فوق بایستی روی کارت شارژ
دستگاه نوشته شود.

آزمایش هیدرواستاتیک

یکی از مراقبت های مهم مربوط به خاموش کننده های گاز کربنیک که متاسفانه کمتر مراعات می شود آزمایش هیدرواستاتیک است.به وسیله ی این آزمایش می توان
مطمئن شد که بدنه (سیلندر)خاموش کننده مزبور مقاومت خود را از دست نداده.بنابراین خطری به ویژه ترکیدن سیلندر وجود ندارد.فاصله زمانی این آزمایش همچنین
فشار آزمون مربوط به هر کپسول آتش نشانی گاز کربنیک از طرف کارخانه سازنده آن روی بدنه درج شده است.


روش حمل کپسول آتش نشانی گاز کربنیک

1- در محل نصب کپسول آتش نشانی آن را از قلاب مربوطه آزاد کنید.
2-همیشه هنگام برداشتن کپسول ،آنرا به وسیله ی نیروی ماهیچه های پاهای خود بلند کنید،نه با نیروی ماهیچه های کمر ،بدین منظور پاها با فاصله از هم ،زانوها خمیده و پشت راست باشد.
3- پایه کپسول را با دست قوی تر و دستگیره آن را با دست دیگر بگیرید (افراد راست دست،دست راستشان قوی تر است)
4- اگر کپسول از انواعی است که نازل ثابت دارد آن را با دست قوی تر و در امتداد بازوها بگیرید،کپسول های دارای شلنگ رابط نازل را با دست قوی تر و کپسول را با
دست دیگر حمل کنید.روش استفاده از کپسول آتش نشانی گاز کربنیک
1- در فاصله حرکت به سمت محل آتش ،پلمپ دستگاه را بردارید،سپس ضامن آن را خارج کنید.
2- در خاموش کننده های دارای سازوکار اهرمی ،نازل را در سمتی از جلوی مسیر حرکت خود نشانه بگیرید.
3- اهرم سازوکار عمل کننده را فشار داده و سریع فشار را برداریدتا از آماده به کار بودن دستگاه و خروج صحیح مواد خاموش کننده مطمئن شوید.
4- در فاصله مناسب از کانون آتش قرار بگیرید مطمئن شوید که یک راه برگشت یا خروج اضطراری در دسترس باشد.هرگز در موقعیتی قرارنگیرید که آتش بین شما و این
راه فرار را سد کند.
5- نازل شیپوری را به سمت پایه یا بن آتش هدف بگیرید سپس سازوکار عمل کننده دستگاه را به کار اندازید.
6- با حرکت دادن نازل شیپوری ،مواد داخل خاموش کننده را به صورت جارو کردن به کانون آتش و تمام جوانب آن بپاشید .عملیات اطفائی خود را آنقدر ادامه دهید که
آتش به طور کامل خاموش شود و یا کپسول آتش نشانی خالی گردد.
7- از آتش دور شوید برای اطمینان از اطفای کامل حریق مراقب آتش باشید.


تذکرات

1- انواع کپسول های آتش نشانی فقط در شرایطی بهترین بازدهی را خواهد داشت که به طور کامل شارژ بوده و آماده کار باشند.بنابراین بایستی به هر کپسول آتش نشانی یک"کارت شارژ " الصاق باشد، که در آن تاریخ شارژ دستگاه و تاریخ شارژ بعدی یا بازدید درج شده باشد.برای شارژ بایستی به موسسات معتبر و واجد شرایط مراجعه کرد.
2- هر کپسول آتش نشانی وسیله یموثر برای اطفای فوری آتش سوزی در لحظات اولیه وقوع آن است ،اما به شرطی که طرز صحیح کار با آن به طور عملی آموخته شده
باشد..طرز کار هر کپسول آتش نشانی روی بدنه آن درج شده است .ولی نکته دارای اهمیت این است که قبل از وقوع آتش سوزی بایستی این مطلب را مطالعه وطرز کار آن را به طور عملی تمرین کرد .بدیهی است هنگام وقوع حادثه فرصتی برای مطالعه طرز کار کپسول آتش نشانی وجود ندارد.
3- در بعضی از آتش سوزیها به عنوان مثال در بعضی حریق های خارج ساختمان که وزش باد وجود داشته باشه و یا چنانچه در کانون حریق "فلزات داغ"ویا"مواد نیم سوز
شده " وجود داشته باشد ،ممکن است بعد از اطفای ظاهری حریق آتش دوباره مشتعل شود.در این موارد برای پیشگیری بایستی مدتی پس از خاموش شدن آتش نیز
همچنان به پاشیدن گاز کربنیک ادامه داد،تا خطر برگشت آتش به طور کامل منتفی شود.
4- هنگام مبارزه با هر آتش سوزی بایستی به طور کامل مراقب بود تا مبادا شخص عمل کننده درمعرض خطر قرار گیرد
بنابراین :
* هرگز نباید در موقعیتی قرار گرفت که آتش راه فرار را سد کند.عملیات اطفای حریق از نزدیک درهای خروجی انجام گیرد.
* هرگز نباید بیش از اندازه به حریق نزدیک شد.
* همان طور که در قبل توضیح داده شد،گاز کربنیک چنانچه در فضاهای بسته مصرف شود ،ممکن است باعث مسمومیت و خفگی شود.
گردآورنده :حبیب ا... جاهدینحوه کار با سیلندر گاز کربنیک(co2)
بازگشت